Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khởi động hai cuộc điều tra thương mại quy mô lớn nhằm vào tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp và các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức tại nhiều nền kinh tế đối tác.
Động thái này được xem là nỗ lực tái thiết lập sức ép thuế quan sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng trước bác bỏ phần lớn chương trình thuế quan trước đó của ông Trump.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết các cuộc điều tra có thể mở đường cho việc áp thuế mới đối với một loạt đối tác thương mại lớn, bao gồm Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mexico, sớm nhất vào mùa hè năm nay nếu phát hiện các hành vi thương mại bị cho là không công bằng.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cũng sẽ xem xét tình trạng dư thừa năng lực sản xuất tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác như Đài Loan, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy. Canada – đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ – không nằm trong danh sách này.
Trung Quốc đã nhanh chóng phản ứng trước thông báo của Washington. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun cho rằng các cáo buộc của Mỹ về dư thừa năng lực sản xuất là “không có cơ sở”, đồng thời khẳng định Bắc Kinh phản đối mọi biện pháp thuế quan đơn phương và việc sử dụng thương mại cho mục đích chính trị.
Ở châu Âu, Liên minh châu Âu cho biết họ vẫn muốn tuân thủ thỏa thuận thương mại đạt được với Mỹ tại sân golf Turnberry của ông Trump vào tháng 7 năm ngoái. Theo thỏa thuận này, mức thuế tổng thể áp dụng đối với hàng hóa Mỹ được đặt ở khoảng 15%.
Tuy nhiên, các nghị sĩ Nghị viện châu Âu cho rằng vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng trong thỏa thuận. Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange cảnh báo rằng không có gì đảm bảo các biện pháp mới của Mỹ sẽ không dẫn tới mức thuế cao hơn đối với hàng hóa của EU.
Ông Greer cho biết các cuộc điều tra sẽ tập trung vào những nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa công suất sản xuất kéo dài, chẳng hạn như có thặng dư thương mại lớn với Mỹ hoặc tồn tại công suất sản xuất chưa được sử dụng hết trong nhiều ngành công nghiệp.
Theo tài liệu của USTR, lĩnh vực ô tô tại Trung Quốc và Nhật Bản được nhắc đến như một ví dụ khi ngày càng nhiều doanh nghiệp trong ngành gặp khó khăn tài chính hoặc thua lỗ.
Tại Nhật Bản, Chánh văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết chính phủ đang xem xét chi tiết các cuộc điều tra mới nhưng khẳng định Tokyo vẫn sẽ tiếp tục thực hiện các thỏa thuận thương mại hiện có với Washington.
USTR cũng chỉ ra rằng năng lực sản xuất xe điện của Trung Quốc hiện vượt xa nhu cầu nội địa. Hãng xe điện BYD đang đẩy mạnh mở rộng ra nước ngoài với các nhà máy tại Uzbekistan, Thái Lan, Brazil, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời dự kiến tăng công suất tại châu Âu – nơi nhiều nhà máy ô tô hiện chỉ hoạt động khoảng hơn một nửa công suất thiết kế.
Trong khi đó, chính quyền Đài Loan cho biết thỏa thuận thương mại song phương ký với Mỹ hồi tháng trước đã bao quát nhiều vấn đề có thể liên quan tới cuộc điều tra. Indonesia cũng khẳng định các nguyên tắc trong thỏa thuận thương mại với Washington vẫn là nền tảng cho quan hệ kinh tế giữa hai nước.
USTR cũng nêu thặng dư thương mại lớn của Đức và Ireland với Mỹ như một dấu hiệu cho thấy EU có khả năng dư thừa năng lực sản xuất. Cơ quan này đồng thời bày tỏ lo ngại về mức thặng dư thương mại đáng kể của Singapore, Na Uy và Thụy Sĩ trong quan hệ thương mại với Mỹ.
