Tổng thống Donald Trump hôm thứ Bảy (21/2) cho biết ông sẽ tăng mức thuế tạm thời đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ từ 10% lên 15% đối với tất cả các quốc gia, mức tối đa được luật cho phép, chỉ một ngày sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ chương trình thuế quan trước đó của ông.
Động thái này diễn ra chưa đầy 24 giờ sau khi ông Trump công bố mức thuế toàn cầu 10% hôm thứ Sáu, sau khi tòa án phán quyết rằng ông đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt loạt thuế cao hơn theo luật khẩn cấp kinh tế.
Các mức thuế mới được xây dựng dựa trên một điều khoản pháp lý riêng biệt – Điều 122 – cho phép áp thuế lên đến 15% trong tối đa 150 ngày, nhưng cần sự chấp thuận của Quốc hội để gia hạn. Chưa có tổng thống Mỹ nào trước đây viện dẫn Điều 122, và việc sử dụng điều khoản này có thể mở ra các thách thức pháp lý mới.
Các chuyên gia thương mại và trợ lý quốc hội tỏ ra hoài nghi về khả năng Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát sẽ gia hạn thuế quan, trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy ngày càng nhiều người Mỹ cho rằng thuế quan góp phần làm tăng giá cả.
Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social, ông Trump cho biết sẽ tận dụng khoảng thời gian 150 ngày để xem xét các biện pháp thuế quan “hợp pháp” khác. Chính quyền của ông dự kiến dựa vào hai đạo luật bổ sung, cho phép áp thuế đối với các sản phẩm hoặc quốc gia cụ thể dựa trên điều tra an ninh quốc gia hoặc các hành vi thương mại không công bằng.
Theo Nhà Trắng, thuế quan theo Điều 122 sẽ bao gồm một số miễn trừ, trong đó có khoáng sản, kim loại và các sản phẩm năng lượng thiết yếu.
Bà Wendy Cutler, cựu quan chức thương mại cấp cao của Mỹ và hiện là Phó Chủ tịch cấp cao tại Asia Society, cho biết bà bất ngờ khi ông Trump không áp mức tối đa ngay từ hôm thứ Sáu, đồng thời nhận định sự thay đổi nhanh chóng này phản ánh mức độ bất ổn mà các đối tác thương mại của Mỹ đang phải đối mặt.
Phán quyết của Tòa án Tối cao, do Chánh án John Roberts soạn thảo, kết luận rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế – cơ sở pháp lý mà ông Trump viện dẫn cho phần lớn các mức thuế trước đó – không trao cho tổng thống quyền hạn rộng như ông tuyên bố.
Ông Roberts nhận được sự ủng hộ của hai thẩm phán bảo thủ là Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett – cả hai đều do ông Trump bổ nhiệm – cùng với ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do của tòa.
Ông Trump phản ứng gay gắt trước phán quyết, chỉ trích các thẩm phán thuộc phe đa số và tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi chương trình thương mại cứng rắn của mình.
Ở nước ngoài, một số nhà lãnh đạo hoan nghênh quyết định này. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng phán quyết cho thấy tầm quan trọng của cơ chế kiểm soát quyền lực trong các nền dân chủ. Thủ tướng Đức Friedrich Merz bày tỏ hy vọng quyết định này sẽ giảm áp lực đối với doanh nghiệp Đức, đồng thời nhấn mạnh rằng “thuế quan gây hại cho tất cả mọi người.”
