BIS cảnh báo rủi ro bủa vây kinh tế toàn cầu: Áp lực nợ công kỷ lục và bóng ma suy thoái từ cơn sốt AI – ngày 29/06/2026

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vừa phát đi lời cảnh báo đanh thép về một loạt rủi ro mang tính hệ thống đang đe dọa nền kinh tế toàn cầu, từ sự phình to của nợ công, các điểm nghẽn tài chính mong manh cho đến tính bền vững đầy hoài nghi của làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). 

Trong Báo cáo Kinh tế Thường niên được công bố vào ngày Chủ nhật, “ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương” đặc biệt nhấn mạnh các quốc gia cần phải ngay lập tức thực hiện các chính sách quản trị có kỷ luật để ngăn chặn rủi ro mất ổn định.

Mặc dù hoạt động kinh tế thế giới vẫn duy trì được sự ổn định tương đối trong những tháng gần đây, BIS nhận định các nhà hoạch định chính sách đang phải đối mặt với một mạng lưới các điểm yếu phức tạp, bao gồm tình hình tài chính căng thẳng, các cú sốc nguồn cung kéo dài và nguy cơ lạm phát cao dai dẳng tái diễn. 

Tổng Giám đốc BIS, ông Pablo Hernandez de Cos, khẳng định các hành động chính sách lúc này phải hỗ trợ lẫn nhau để tránh tạo ra sự giằng co, và thành công cuối cùng sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào một nền tảng tài chính và ngân sách vững mạnh.

Báo cáo niên độ này của BIS đã bóc tách bốn điểm áp lực cốt lõi đang đè nặng lên hệ thống tài chính toàn cầu. Đầu tiên, áp lực lạm phát đang có dấu hiệu trỗi dậy trở lại. Tổ chức này cảnh báo việc gián đoạn chuỗi cung ứng diễn ra với tần suất thường xuyên hơn có nguy cơ khiến kỳ vọng lạm phát cao ăn sâu vào tâm lý của các hộ gia đình và doanh nghiệp. 

Ông de Cos tuyên bố các ngân hàng trung ương phải luôn ở tư thế sẵn sàng kích hoạt các biện pháp can thiệp nếu nhận thấy các kỳ vọng lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát. Dù vậy, người đứng đầu BIS cũng thừa nhận thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa Mỹ – Israel và Iran, cùng việc tái mở cửa eo biển chiến lược Hormuz là những tín hiệu tích cực giúp kinh tế toàn cầu tránh được các kịch bản cực đoan, bất chấp việc thị trường dầu mỏ sẽ cần thêm thời gian để bình thường hóa.

Mối lo ngại lớn thứ hai đến từ tính bền vững của dòng vốn khổng lồ đang đổ vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Mặc dù AI đang là động lực thúc đẩy sự tự tin của thị trường và hỗ trợ tăng trưởng thông qua kỳ vọng lạc quan về năng suất lao động, BIS đưa ra lời cảnh báo rằng cơn sốt này đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về vấn đề việc làm. 

Tình trạng tắc nghẽn nguồn cung công nghệ và làn sóng cạnh tranh gay gắt có thể đẩy thị trường vào vết xe đổ đầu tư quá mức, kích hoạt các chu kỳ bùng nổ và suy thoái nghiêm trọng như lịch sử từng chứng kiến.

Bên cạnh câu chuyện công nghệ, những tổn thương nội tại của thị trường tài chính và bong bóng nợ công là hai khu vực rủi ro tiếp theo được BIS đặt vào tình trạng báo động đỏ. Việc định giá tài sản bị thổi phồng quá cao cùng tâm lý tự mãn của giới đầu tư đang khiến thị trường trái phiếu cốt lõi trở nên dễ tổn thương hơn bao giờ hết. 

Đáng chú ý, việc tài trợ cho sự bùng nổ của cấu trúc AI hiện nay lại ngày càng phụ thuộc nặng nề vào các khoản nợ và những mô hình tài chính phức tạp xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Đồng thời, thị trường nợ công và nợ chính phủ toàn cầu đã leo thang lên các mức cao kỷ lục trong lịch sử. Đáng ngại hơn, thị trường này ngày càng bị chi phối và thao túng bởi các quỹ đầu cơ lớn có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao. Thực trạng này đã tạo ra một mối liên hệ mới đầy nguy hiểm giữa chủ quyền quốc gia và sự ổn định tài chính. 

Ông Frank Smets, Quyền trưởng bộ phận tiền tệ và kinh tế của BIS, phân tích rằng mối liên kết lỏng lẻo này có thể dẫn đến các đợt bán tháo và giảm giá trái phiếu chính phủ thường xuyên hơn với biên độ mạnh hơn, từ đó nhanh chóng bóp nghẹt các điều kiện tài chính toàn cầu.

Trước tình hình đó, Tổng Giám đốc de Cos phát đi thông điệp mang tính “cấp bách” về nhu cầu giảm mức nợ tại các nền kinh tế trọng điểm, đặc biệt khi dòng vốn này lại được tài trợ chủ yếu thông qua các tổ chức trung gian tài chính phi ngân hàng vốn nằm ngoài hệ thống giám sát truyền thống. 

Để tự bảo vệ trước các cú sốc tiềm ẩn, BIS khẩn thiết kêu gọi các nhà hoạch định chính sách toàn cầu phải ưu tiên tuyệt đối cho mục tiêu ổn định giá cả, bảo đảm tính bền vững tài khóa, phối hợp thắt chặt giám sát các thực thể tài chính phi ngân hàng và quyết liệt theo đuổi các cải cách cơ cấu kinh tế. Khép lại bản báo cáo, ông de Cos nhấn mạnh các quốc gia phải hành động ngay lập tức, bởi mọi sự trì hoãn vào lúc này chỉ làm cho các điều chỉnh bắt buộc trong tương lai trở nên đắt đỏ và tổn thất hơn.