Mỹ hoãn đưa DeepSeek vào danh sách đen thương mại nhằm hạ nhiệt căng thẳng với Trung Quốc – ngày 17/06/2026

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump vừa đưa ra một quyết định mang tính chiến lược khi tạm thời đóng băng kế hoạch trừng phạt hơn 100 thực thể công nghệ Trung Quốc. Theo hai nguồn tin thân cận với vấn đề, Mỹ đã hoãn việc đưa công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo đình đám DeepSeek, nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu ChangXin Memory Technologies (CXMT) cùng hàng loạt doanh nghiệp khác vào danh sách đen thương mại, một bước đi rõ ràng nhằm tránh làm leo thang vòng xoáy căng thẳng với Bắc Kinh.

Trước đó, một ủy ban liên ngành của Mỹ đã phê duyệt việc đưa DeepSeek, CXMT và hơn 100 doanh nghiệp Trung Quốc vào Danh sách Thực thể (Entity List) của Bộ Thương mại từ năm ngoái do các mối đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia. 

Việc bị liệt vào danh sách này đồng nghĩa với việc các công ty Mỹ sẽ bị cấm xuất khẩu hàng hóa, phần mềm và công nghệ cho đối tác nếu không có giấy phép đặc biệt từ chính phủ – loại giấy phép vốn có tỷ lệ bị từ chối rất cao. Tuy nhiên, lệnh trừng phạt diện rộng này đã bị hoãn lại vào phút chót trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang cố gắng tìm kiếm các thỏa hiệp thương mại.

Sự xuất hiện của DeepSeek trong danh sách đen hụt này đang thu hút sự chú ý đặc biệt của giới công nghệ toàn cầu. Kể từ khi gây chấn động thế giới vào tháng 1/2025 với các mô hình AI giá rẻ hiệu năng cao, DeepSeek liên tục lọt vào tầm ngắm của các cơ quan tình báo phương Tây. 

Một quan chức cấp cao thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ tiết lộ công ty khởi nghiệp này đã hỗ trợ đắc lực cho các hoạt động quân sự và tình báo của Trung Quốc, đồng thời tìm cách lập ra các công ty bình phong tại Đông Nam Á để thu mua lậu chip bán dẫn tiên tiến của Mỹ. 

Gần đây nhất, hai gã khổng lồ AI của Mỹ là Anthropic và OpenAI cũng đồng loạt cảnh báo các nhà lập pháp về việc DeepSeek liên tục thực hiện các chiến dịch tấn công mạng nhằm trích xuất trái phép các lõi công nghệ tiên tiến từ hai nền tảng Claude và GPT.

Trong khi đó, mục tiêu lớn thứ hai là ChangXin Memory Technologies (CXMT) vốn đã bị Bộ Quốc phòng Mỹ xếp vào danh sách các công ty quân sự của Trung Quốc từ thời chính quyền tiền nhiệm. Bên cạnh hai ông lớn này, danh sách chờ của Bộ Thương mại Mỹ còn bao gồm nhiều công ty Trung Quốc bị phát hiện cung cấp linh kiện máy bay không người lái cho Nga tại chiến trường châu Âu, cũng như hàng chục thực thể bị cáo buộc thiết lập đường dây đầu cơ, tuồn lậu chip đồ họa hạn chế của Nvidia vào các trường đại học và viện nghiên cứu của Trung Quốc.

Hành động “giơ cao đánh khẽ” này của Washington đánh dấu một khoảng lặng phòng thủ thương mại dài nhất trong hơn một thập kỷ qua. Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy Mỹ đã không bổ sung thêm bất kỳ thực thể nào vào danh sách hạn chế kể từ tháng 10 năm ngoái. 

Ông Philip Luck, chuyên gia nghiên cứu chuỗi cung ứng tại CSIS, ví von Danh sách Thực thể giống như trò chơi đập chuột khi Mỹ phải liên tục rượt đuổi các đối thủ. Việc đình trệ các lệnh cấm mới có thể vô tình tạo lỗ hổng cho công nghệ cốt lõi của Mỹ rơi vào tay các thế lực đối địch. Cựu quan chức Bộ Thương mại Kevin Kurland cũng thẳng thắn nhận định, động thái này cho thấy các tính toán về chính sách thương mại và thuế quan đang tạm thời lấn át các công cụ an ninh quốc gia cốt lõi.

Hiện tại, cả DeepSeek, CXMT lẫn Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ đều từ chối đưa ra bình luận chi tiết về nguyên nhân trì hoãn này. Trong một thông cáo chung, BIS chỉ khẳng định cơ quan này vẫn đang sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách và thực thi hàng ngày để ngăn chặn các đối tượng xấu. 

Cuộc chiến vĩ mô giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn đang ở thế giằng co nghẹt thở, khi Washington liên tục sử dụng lá bài kiểm soát xuất khẩu công nghệ để kiềm chế sức mạnh của Bắc Kinh, còn Trung Quốc đáp trả bằng cách nắm giữ quyền định đoạt tối cao đối với nguồn cung khoáng sản đất hiếm – mạch máu không thể thiếu đối với các ngành công nghiệp quốc phòng, ô tô điện và chế tạo chất bán dẫn của phương Tây.