Chính quyền Trump từ chối gia hạn thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ – ngày 02/07/2026

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Tư (01/07) đã chính thức từ chối gia hạn Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA), một quyết định mang tính bước ngoặt khởi động quy trình chấm dứt thỏa thuận thương mại tự do kéo dài một thập kỷ qua tại khu vực Bắc Mỹ. 

Bước đi cứng rắn này phản ánh quyết tâm của Washington trong việc định hình lại dòng chảy thương mại nhằm đưa dòng vốn sản xuất quay trở lại nội địa và kéo giảm tình trạng thâm hụt ngân sách quốc gia với các nước láng giềng.

Quyết định trên được đưa ra sau sáu năm rà soát toàn diện khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ. Theo các điều khoản hiện hành, việc Mỹ từ chối ký gia hạn đồng nghĩa với việc hiệp định này sẽ chỉ được duy trì hiệu lực thêm tối đa 10 năm nữa, đi kèm với các cuộc đánh giá bắt buộc hàng năm trước khi chính thức hết hạn, trừ khi cả ba quốc gia đạt được đồng thuận về một văn kiện sửa đổi mới.

Trong một tuyên bố chính thức, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) Jamieson Greer khẳng định Washington không chấp nhận kéo dài USMCA dưới hình thức hiện tại. Mỹ sẽ tiếp tục duy trì các kênh đối thoại với cả Mexico và Canada để giải quyết triệt để những lỗ hổng của thỏa thuận cũ cũng như vấn đề thâm hụt thương mại nhức nhối. Dự kiến, vòng đàm phán song phương tiếp theo giữa Mỹ và Mexico sẽ diễn ra tại Mexico City trong tuần lễ ngày 20/07 tới.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ tiết lộ trọng tâm của các cuộc đối thoại sắp tới sẽ xoay quanh việc siết chặt quy tắc xuất xứ của Bắc Mỹ đối với ngành ô tô cùng các mặt hàng công nghiệp nặng. Bên cạnh đó, Mỹ cũng đặt mục tiêu thiết lập một hàng rào an ninh kinh tế vững chắc nhằm ngăn chặn bên thứ ba, đặc biệt là Trung Quốc, tận dụng các kẽ hở của USMCA để thâm nhập thị trường Mỹ. 

Trong hai vòng đàm phán trước đó, Washington đã yêu cầu các phương tiện giao thông sản xuất tại khu vực phải nâng tỷ lệ linh kiện nội địa do Mỹ chế tạo lên mức 50%, đồng thời đẩy tổng tỷ lệ linh kiện toàn khu vực Bắc Mỹ lên tới 82%.

Phản ứng trước động thái của Washington, Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard khẳng định nước này luôn sẵn sàng hợp tác để giải quyết những mối bận tâm của Mỹ về tình trạng thâm hụt thương mại và mất việc làm. Tuy nhiên, ông Ebrard tuyên bố thẳng thắn rằng Mexico sẽ bảo vệ bằng được ngành công nghiệp ô tô nội địa và không chấp nhận để lĩnh vực xương sống này bị thiệt thòi bởi các quy định ngặt nghèo của Mỹ. 

Từ phía Ottawa, Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc cũng nhấn mạnh quốc gia này sẽ tiếp tục đấu tranh gắt gao nhằm tháo gỡ các lệnh áp thuế mà Tổng thống Trump đơn phương áp đặt lên các mặt hàng thép, nhôm, ô tô và gỗ của Canada.

Động thái từ chối gia hạn của chính quyền Mỹ vốn đã được giới phân tích dự báo từ trước, trong bối cảnh thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với hai nước láng giềng liên tục phình to, lần lượt chạm mốc 197 tỷ USD với Mexico và 48,3 tỷ USD với Canada vào năm 2025. 

Phần lớn thâm hụt với Canada đến từ việc nhập khẩu dầu mỏ, trong khi thâm hụt với Mexico gia tăng nhanh chóng do làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng (nearshoring) của các doanh nghiệp từ Trung Quốc sang Mexico nhằm né tránh các sắc thuế trừng phạt của Mỹ.

Dù từng ca ngợi USMCA là “thỏa thuận thương mại tốt nhất từng đạt được” khi đặt bút ký vào năm 2020, Tổng thống Donald Trump gần đây liên tục bày tỏ sự hoài nghi và cho rằng nước Mỹ sẽ tốt hơn nếu không có hiệp định này. Ông thậm chí đã tăng cường áp lực lên bàn đàm phán bằng cách áp thuế 25% đối với ô tô của Mexico và Canada, 50% đối với kim loại và 10% đối với gỗ.

Quyết định cứng rắn của Nhà Trắng hiện đang vấp phải làn sóng lo ngại sâu sắc từ giới công nghiệp và nông nghiệp. Các hiệp hội sản xuất ô tô lớn cảnh báo việc phá vỡ cấu trúc miễn thuế ba bên của USMCA sẽ làm suy giảm nghiêm trọng năng lực cạnh tranh của chính ngành sản xuất Mỹ trước các đối thủ châu Á và châu Âu. 

Trả lời phỏng vấn của Reuters tại New York, Giám đốc điều hành Nissan Ivan Espinosa lưu ý chuỗi cung ứng hiện tại không được thiết lập để sản xuất toàn bộ linh kiện tại Mỹ, và các yêu cầu cực đoan về nội địa hóa sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng bão giá xe hơi đối với người tiêu dùng Mỹ.

Tương tự, các đại diện ngành nông nghiệp Mỹ cũng đang ra sức kêu gọi duy trì vị thế của USMCA. Hiện tại, hai thị trường Canada và Mexico đang tiêu thụ tới hơn một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Mỹ. Ông Bryan Goodman, người phát ngôn của Liên minh Nông nghiệp vì USMCA, nhấn mạnh thỏa thuận này là nguồn sống quyết định đối với sinh kế của hàng triệu nông dân, ngư dân và các cộng đồng nông thôn trên khắp nước Mỹ, đồng thời bày tỏ hy vọng cả ba quốc gia sẽ sớm tìm thấy tiếng nói chung để tiến tới một thỏa thuận mới thực sự khả thi.